تا حدى كه ممكن بود در نگهدارى آن كوتاهى نكردند . يزدگرد سوم پس از شكست نهاوند ، خود بشخصه آتش مقدس رى را كه مخصوصاً محترم شمرده مىشد برگرفته به مرو برد . اگر هم « ايرانشاه » پس از ورود مهاجرين در « سنجان » در سال 716 برپاشده باشد باز 1230 سال از عمرش مىگذرد و هماره پريشانى و سرگشتگى خواستارانش را در كشور بيگانه نگران بود ، ولى در كشاكش روزگار رنگ سرخ خويش نباخته ، ياران را با زبان گرم به پايدارى و دلگرمى پند همى داد . پس از شكست سنجان در جايى كه بيشتر اقامت نموده نوسارى است كه مدت 235 سال در آنجا بود . فقط دو سال ، از سال 1733 تا 1736 در سورت ( خاموشى و سردى ) به سر برد . . . اينك 204 سال است كه در اين ده استقرار يافته است . هزاران تن زردشتى از دستور و موبد و هيربد و بهدين دور آن را گرفته‌اند . زرتشتيان ايران و پارسيان هندوستان نيز به زيارت آن مىروند . مخصوصاً ماه‌هاى ارديبهشت و آذرماه اوقات زيارت آنجاست . از سراى اين « ايران خديو » ( يعنى آتشكدهء ايرانشاه ) در بامداد و نيمروز و شام سرود اوستا از موبدان سفيدپوش بلند است . ايرانشاه با صدها خدّام خود يادآور آتشكده‌هاى شيز و رى و استخر با فرّوشكوه ساسانيان است . » « 1 » هيچ كس باور مىكند كه در اين قرن مردى كه مدعى مقام استادى دانشگاه است ، تا اين حد تجاهل كند ؟ نمىدانم جهالت است يا تجاهل ؟ اما روى استعمار سياه با دست پروردگانش . مزدَيَسنا و ادب پارسى آقاى دكتر محمد معين ، عفى اللَّه عنه و عافاه « 2 » ، كتابى به همين نام و عنوان

--> ( 1 ) . به نقل مزديسنا و ادب پارسى ، ص 358 و 359 . ( 2 ) . [ هنگام نوشتن اين مطالب ، مرحوم دكتر معين در حال اغما بوده است . ايشان چند سال آخر عمر خود را در حال اغما به سر برد . البته استاد شهيد بخش « كتابسوزى ايران و مصر » را بعداً در سال 1357 بعد از وفات مرحوم دكتر معين اضافه كرده‌اند چنان كه خود در پاورقى ص 278 متذكر شده‌اند ] .